على زمانى قمشه اى
207
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
عبد القاهر در نيشابور به تكميل تحصيلات خود پرداخت و در حلقه درس ابو اسحاق اسفراينى ( د 418 ق / 1027 م ) حاضر شد و پس از استاد خويش و به خواست وى بر مسند او تكيه زد و ساليانى به تدريس علوم پرداخت ، او از بسيارى استادان ديگر نيز درس آموخت و حديث شنيد . جامعيت علمى عبد القاهر كه گفته مىشود 17 نوع از علوم را تدريس مىكرده است حلقه درس وى را به يكى از مهمترين حلقههاى درسى منطقه خراسان و محل توجه دانشجويان آن زمان بدل ساخته بود ، از شمار شاگردان او ، ابو بكر احمد بن حسين بيهقى ، ابو القاسم قشيرى و امام الحرمين جوينى پرآوازهترند . در سرگذشت نامهها ، از نيكطبعى و گشادهدستى عبد القاهر سخن به ميان آمده است ، چنانكه گفتهاند دارايى فراوان خود را در راه كسب دانش و دستگيرى از دانشآموزان صرف كرد و چيزى براى خود باقى نگذاشت . سرانجام عبد القاهر براثر واقعهاى كه از آن با عنوان « فتنهء تركمانان » ياد كردهاند نيشابور را به قصد اسفراين ترك كرد ، امّا چندى نگذشت كه در همان جا درگذشت و در كنار آرامگاه استادش ابو اسحاق اسفراينى به خاك سپرده شد . آثار : ابو منصور در زمينههاى فقه ، حديث ، كلام ، تفسير و رياضيات آثار متنوع و گوناگونى دارد كه ما در اينجا تنها به آثار رياضى و هندسى او خواهيم پرداخت . 1 . الايضاح عن اصول صناعة المسّاح ، كه درباره اندازهگيرى سطح و حجم است . 2 . التكملة فى الحساب ، اين اثر مجموعهاى از علم حساب روزگار مؤلف را شامل مىشود ، در اين اثر ، بغدادى به كتاب گمشده الجمع و التفريق خوارزمى